Aanmelden
E-mail:

Wachtwoord:

Registreer
Wachtwoord vergeten?
Nieuwsbrief
Navigatie

Slaapstoornissen

Wat is slapeloosheid?

Oorzaken van slapeloosheid?

Gevolgen van slapeloosheid?

Hoe slaapstoornissen voorkomen of behandelen?

Waar kan u hulp zoeken?

 

   slapeloosheid    

Nuttige links:

slaaptest

Slaapmonitoring

brochure "ik wil slapen"

zelfzorgtekst

Wat is slapeloosheid?

Niet iedereen heeft evenveel slaap nodig. Sommige mensen hebben tien uur slaap nodig terwijl anderen reeds na zes uur uitgerust wakker worden. Anderen kunnen de slaap moeilijk vatten en liggen uren wakker voor ze eindelijk in slaap vallen of worden tussendoor of 's morgens te vroeg wakker. Wanneer mensen zeggen dat ze geen oog dicht doen, bedoelt iedereen daar iets anders mee. Meestal slapen ze toch een paar uur, maar hebben ze het gevoel dat ze de halve nacht wakker gelegen hebben. Medisch gezien spreken we pas van een slaapprobleem als iemand langdurig slecht slaapt en zich hierdoor overdag moe, prikkelbaar of slaperig voelt. De dagelijkse activiteiten worden zo belemmerd, alsook zich concentreren lukt niet meer zo goed.

Slaapstoornissen worden als volgt in gedeeld:

  • Problemen met inslapen
  • Problemen met doorslapen, 's nachts vaak wakker worden
  • Te vroeg ontwaken
  • Onuitgeslapen wakker worden, slaperig overdag.

Slapeloosheid komt wel vaker voor bij ouderen. Bij hen duurt het langer vooraleer ze in slaap vallen, alsook neemt de hoeveelheid diepe slaap af. Zo kan het zijn dat bejaarden zich ’s morgens toch niet uitgerust voelen, ook al hadden ze een normale nachtrust. Ouderen doen overdag ook vaker een dutje, terwijl ze ’s nachts eerder wakker worden. Bovendien neemt de behoefte aan slaap af op latere leeftijd. Dit komt doordat men overdag minder energie verbruikt. Het vaker ziek zijn en het gebruik van meerdere geneesmiddelen kunnen ook bijdragen tot een verstoring van het slaappatroon. Ten slotte spelen enkele sociale factoren, zoals eenzaamheid en aandacht, een rol bij het verstoren van hun slaap.

Ook zwangere vrouwen kunnen te kampen krijgen met slaapproblemen. Zij hebben namelijk meer behoefte aan slaap. Na de eerste drie maanden neemt deze behoefte wat af. Tot na de bevalling blijft het lichaam om meer slaap vragen. In de laatste maanden kan de nachtrust echter verstoord worden, doordat de aanstaande moeder haar baby voelt bewegen of vaker op moet om te plassen. Bovendien ligt de zwangere vrouw niet zo gemakkelijk door de dikke buik.

Een goede slaap is vooral bij kinderen en jongeren van belang. Deze speelt in op de productie van de groeihormonen en dus de groei, de leer- en memorisatiemechanismen, de aandacht in de klas,… . Mogelijke oorzaken van slaapproblemen: onvoldoende ontspanning voor het slapengaan (spannende films, huiswerk maken,…),  onvoldoende lichaamsbeweging, minder goede schoolprestaties, ruzie in de klas, eerste grote liefde,… . Lijkt op het eerste zicht niet zo ernstig, maar u praat er best over met uw kind om zo tot een goede oplossing te komen. Maak zeker geen probleem van het moeilijk inslapen, dit werkt vaak averechts. Kinderen nemen vaak de bezorgdheid van hun ouders over. Ook het gebruik van medicatie is bij kinderen af te raden. Daarnaast kunnen ook lichamelijke oorzaken, zoals een vergrote neusamandel, wormpjes,... bijdragen tot slaapproblemen.

    Terug naar boven    

Oorzaken van slapeloosheid?

De oorzaken worden opgesomd naargelang de soort van slaapstoornis.

1. Problemen met inslapen

  • Te vroeg naar bed gaan.
  • Overdag proberen te slapen en middagdutjes doen.
  • Piekeren kan het inslapen negatief beïnvloeden, alsook spanningen en stress.
  • Factoren die het inslapen storen zoals lawaai, licht, kou, slecht bed,… .
  • Verstoord slaap-waakritme, bijvoorbeeld na een lange vliegreis.
  • Weekend-slapeloosheid.
  • Bij het ouder worden duurt in slaap vallen vaak langer.
  • Honger belemmert het inslapen.
  • Een te volle maag kan de nachtrust negatief beïnvloeden.
  • Cafeïne, zoals koffie, thee, cola, chocolade,... .
  • Nicotine, namelijk ’s avonds roken.
  • Lichamelijke klachten (vb pijn, rusteloze benen).
  • Hormonale stoornissen.
  • Normale hormoonveranderingen in dagen vóór de menstruatie.
  • ‘Hypnic jerks’. Dit zijn spierschokjes tijdens het inslapen. Dit is zowel belastend voor de patiënt als zijn/haar partner.
  • Bepaalde geneesmiddelen (vb: pseudo-efedrine, diuretica, corticosteroïden (behandeling astma), bètablokkers, pijnstillers die cafeïne bevatten, pepmiddelen (amfetamines (sport, vermageringstabletten), het abrupt stopzetten van slaapmiddelen,…).
  • Snurken van de partner.

 2. Problemen met doorslapen

  • Leeftijdgebonden.
  • Piekeren.
  • Spanningen.
  • Te volle maag.
  • Alcoholgebruik.
  • Bepaalde ’s nachts optredende lichamelijke klachten (hart, prostaat, longen, rug, gewrichten of maag).
  • Depressie.
  • Snurken en_slaapapnoe.
  • Myoclonus nocturnus (onwillekeurige spierbewegingen).
  • Narcolepsie (slaapaanvallen overdag).
  • Zwangerschap.
  • Bepaalde geneesmiddelen (vb: pseudo-efedrine, diuretica, corticosteroïden (behandeling astma), bètablokkers, pijnstillers die cafeïne bevatten, pepmiddelen (amfetamines (sport, vermageringstabletten), het abrupt stopzetten van slaapmiddelen,…).

 3. Te vroeg ontwaken

  • Te vroeg naar bed gaan.
  • Cafeïne zoals koffie, zwarte thee, pepdrankjes zoals Red Bull, cola,... .
  • Alcohol heeft een negatieve invloed op de slaapkwaliteit.
  • Een depressie kan eveneens een slechte nachtrust veroorzaken.
  • Migraine en ‘cluster-hoofdpijn’.
  • Grote wisselingen in het slaap-waakritme, zoals snel wisselende diensten of verre vliegreizen.

 Onuitgeslapen wakker worden en/of slaperigheid overdag

  • Te kort slapen.
  • Te vroeg de wekker gezet.
  • Te veel alcohol (kater). Alchohol heeft een negatieve invloed op de slaapkwaliteit.
  • Grote wisselingen in slaap-waakritme (vb: lange vliegtuigreizen).
  • Slaapapnoe.
  • Te lang uitslapen.
  • Narcolepsie (slaapaanvallen overdag).
    Terug naar boven    

Gevolgen van slapeloosheid?

Een langdurige slechte nachtrust kan ervoor zorgen dat u overdag mider goed functioneert. U kan dan prikkelbaar, humeurig of overdag slaperig zijn. Verhoogde prikkelbaarheid kan leiden tot relationele problemen.
Slaapgebrek kan ook een verminderde concentratie tot gevolg hebben. 10 tot 20% van de auto-ongevallen zou te wijten zijn aan slaapgebrek.
Daarnaast heeft een slechte slaap invloed op het behoud van:

  • de waakzaamheid tijdens het wakker zijn.
  • het heropladen van energie in de spier- en zenuwcellen.
  • het regelen van functies zoals de bloedsuikerspiegel.
  • het stimuleren van het immuunsysteem.
  • het regelen van het humeur en de activering van stress.
  • het verwijderen van afvalstoffen uit de luchtwegen, hart- en bloedvaten en het klierenstelsel.

Volgende aandoeningen kunnen veroorzaakt worden door slaapgebrek:

  • Verhoogde bloeddruk.
  • Diabetes (suikerziekte).
  • Hart- en vaatziekten.
  • Depressie.
  • Hoofdpijn.
    Terug naar boven    

Hoe slaapstoornissen voorkomen of behandelen ?

Af en toe 's nachts wakker liggen kan geen kwaad, maar de meeste mensen ervaren dit als zeer vervelend. Wanneer u de volgende tips in praktijk brengt, kan u reeds de beste resultaten verwachten.

De 10 geboden voor een goede slaap

  1. Slaap zolang als nodig om de volgende dag fit te zijn. Iets minder lang slapen komt de slaapkwaliteit ten goede. Overdreven lang slapen vermindert ze.
  2. Probeer zoveel mogelijk op hetzelfde uur te gaan slapen en sta rond hetzelfde uur op. Een keertje later naar bed gaan of langer uitslapen is geen ramp.
  3. Regelmatige lichaamsbeweging bevordert slaap. Occasionele inspanningen hebben geen directe invloed op de slaapkwaliteit gedurende de daaropvolgende nacht. Zware lichamelijke inspanningen, vlak vóór het slapengaan (joggen!) kunnen het inslapen bemoeilijken en de slaapkwaliteit verminderen.
  4. Vermijd tv, gsm, tablet,… voor het naar slapen gaan.
  5. Besteed de nodige zorg aan slaapaccomodatie: licht, temperatuur, matras, hoofdkussen, lakens en dekens, om er een paar te noemen.
  6. Honger bevordert de slaap niet. Een licht hapje voor het slapengaan, zoals een kop warme melk, vermijdt slaapstoornissen tengevolge van een hongergevoel.
  7. Een warm bad, luisteren naar rustige muziek of een avondwandeling kan helpen om een normaal en regelmatig slaapwaakritme te ontwikkelen.
  8. Caffeïne (koffie, zwarte thee, cola, pepdrankjes zoals Red Bull,...) stoort de slaap, ook al merkt men dat niet meteen.
  9. Alcohol is een goed slaapmutsje, maar geen remedie bij doorslaapstoornissen, integendeel! Alcohol heeft een negatieve invloed op de slaapkwaliteit.
  10. Blijf niet piekeren wanneer u niet kan inslapen. Sta op en doe even iets anders tot u zich weer slaperig voelt.

Tips voor ouderen

  • Probeer overdag actiever te zijn. Maak bijvoorbeeld een flinke wandeling of fietstocht.
  • Doe geen middagdutjes.
  • Ga niet te vroeg naar bed, zodat u 's morgens niet te vroeg wakker wordt.
  • Blijf sociale contacten onderhouden om eenzaamheid te voorkomen.

Tips voor zwangere vrouwen

Als je zwanger bent, kan je je nachtrust bevorderen door op je zij te slapen, met een kussen onder de buik en een kussen tussen de knieën.

Daarnaast kunnen ook relaxatie, mindfulness based stress reduction, psychotherapie of homeopathie soelaas bieden bij slaapproblemen.  In de homeopathie gaat men uit van de oorzaak van de slaapstoornis.

Middelen op plantenbasis bieden het belangrijke voordeel geen afhankelijkheid of gewenning te veroorzaken.  Zo kan valeriaan angstgevoelens, stress en zenuwachtigheid verminderen, alsook bevordert deze plant het inslapen en de slaapkwaliteit. Let wel op dat langdurig gebruik zou kunnen leiden tot gewenning en leverschade. Daarnaast wordt deze plant enkel aangeraden voor volwassenen. Passiflora vermindert angst bij lichte slaapstoornissen, angst en zenuwachtigheid. En dit zowel bij volwassenen als kinderen. Er zijn geen gebruiksvoorzorgen opgegeven wanneer de doseringen gerespecteerd worden. Daarnaast kan meidoorn slapeloosheid, angst en prikkelbaarheid verminderen en bevordert stinkende ballote het inslapen bij gefrustreerde en angstige personen. Een combinatie van valeriaan, passiflora, meidoorn en stinkende ballote is synergetisch. Dit wil zeggen dat ze elkaars werking versterken.

  • Inslaapstoornissen: meidoorn (Craetagus oxyacantha), escholtzia (Escholtzia californica), passiebloem (Passiflora incarnata), valeriaan (Valeriana officinalis), stinkende ballote (ballota nigra)
  • Angst: klaproos (Papaver rhoeas), citroenmelisse (Melissa officinalis)
  • Zenuwstoornissen bij de menopauze: hop (Humulus officinalis)

Als bovenstaande slaaphygiënische maatregelen niet volstaan, kan het gebruik van slaapmiddelen (benzodiazepines) tijdelijk helpen. Deze producten kunnen een moeilijke periode helpen overbruggen. In het beste geval kunnen ze bepaalde symptomen doen verdwijnen, maar de ware oorzaak wordt hiermee niet aangepakt! Slaapmiddelen gebruikt u best niet te lang omwille van de afhankelijkheid, geheugen- of concentratiestoornissen, vermindering van de alertheid in het verkeer, nachtelijke valpartijen en het verbergen van een depressie. Vraag hierover raad aan uw arts of apotheker.

U stopt best niet van de ene op de andere dag met slaapmiddelen, want dan heeft u meer kans op ontwenningsverschijnselen. Om dit laatste te vermijden bouwt u de dosis best geleidelijk aan af of laat u meer tijd tussen de innamen. Dit doe t u best in overleg met uw arts of apotheker. Dervingsverschijnselen die kunnen optreden wanneer u plots stopt met slaapmiddelen:  slapeloosheid, angst, prikkelbaarheid, beven, verwarring, concentratieproblemen, spierpijn,… .

Volgende adviezen helpen bij een goed gebruik van slaapmiddelen:

  • Slaapmiddelen worden best een halfuur voor het slapengaan ingenomen met een glas water en op lege maag.
  • Meer tabletten innemen betekent niet sneller/dieper inslapen maar een verhoging van de werkingsduur (cave ochtendsufheid). 
  • Neem in de loop van de nacht geen extra tablet in. Hierdoor zal het middel ’s morgens nog niet uitgewerkt zijn en zal u de ochtend of zelfs de rest van de dag nog suf zijn.
  • Iedere behandeling moet individueel ingesteld worden.
  • Let op dat alcohol en benzodiazepinen niet gecombineerd worden.

Slaapmiddelen op basis van geneesmiddelen worden best niet gebruikt door zwangere vrouwen, aangezien deze producten de groeiende vrucht kunnen beschadigen.

    Terug naar boven    

Waar kan u hulp zoeken?

In volgende gevallen kan het nuttig zijn om je huisarts te raadplegen:
  • Als uw slaapproblemen onstaan door lichamelijke klachten.
  • Als u wekenlang slecht slaapt en de adviezen helpen niet.
  • Als uw dagelijkse functioneren verstoord wordt door het slecht slapen.
  • Als u meer informatie wil over een slaapcursus.

Gespecialiseerde hulp:

  • Bij instellingen gespecialiseerd in psychologische en psychotherapeutische hulpverlening: centra voor geestelijke gezondheidszorg, centra voor gezinsplanning.
  • Op raadpleging: in het ziekenhuis, in de polikliniek, in privépraktijken.
  • De Julie Renson Stichting beschikt over een gedetailleerd gegevensbestand van allerlei instellingen voor geestelijke gezondheidzorg. De Stichting is te raadplegen op 02 538 94 76 of www.julierenson.be.
    Terug naar boven    
 VRAAG STEEDS HET ADVIES VAN JE ARTS EN/OF APOTHEKER!